Poznański Szlak Forteczny

Fort pośredni IIa Thümen

LEWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Elementy twierdzy fortowej

PRAWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, prosimy o kontakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl


Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat – ich historia sięga czasów średniowiecza. W pierwszej połowie XIX wieku powstała potężna twierdza poligonalna. Później, po zjednoczeniu Niemiec, umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876–1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I – IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887–1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.


Forty pośrednie nowego typu miały narys trapezowy. Ich zadaniem było wspomaganie obrony obszaru między fortami głównymi, dlatego na głównym wale miały stanowiska tylko dla kilku lekkich dział. Jednokondygnacyjne koszary zostały rozdzielone na dwa bloki: jeden znajdował się pod wałem, a drugi w części tylnej (mieścił główny wjazd, bramę i most zwodzony). Fort był otoczony fosą głęboką na 6 m i szeroką na 9 m, chronioną przez broń przeciwszturmową umieszczoną w kaponierach w narożnikach czołowych oraz przy koszarach. Na styku czoła i barków umieszczono nowoczesne kaponiery, tzw. rewersowe. Najważniejsze budowle w forcie były połączone podziemnymi korytarzami.


Fort IIa zbudowano w latach ok. 1887–1890. Z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych kaponiery nie zostały połączone z fortem korytarzem pod fosą. Dla zabezpieczenia sią przed wilgocią zbudowano kanał odwadniający. Fort był modernizowany aż do wybuchu I wojny światowej: zwężono wejścia, założono nowe drzwi, a na drodze krytej zbudowano dwa małe schrony-wartownie.

Twierdza Poznań
Fort na współczesnym planie Poznania.

Fort jest dobrze zachowany, wraz z niektórymi elementami wyposażenia. Obiekt jest częściowo wykorzystywany, zwiedzanie wnętrza tylko za zgodą zarządcy. Część budowli jest uszkodzona i opuszczona, potencjalnie niebezpieczna. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.



Twierdza Poznań
Rekonstrukcja fortu po ukończeniu budowy, na początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku.

Twierdza Poznań
Na wale mieściły się stanowiska dział oraz schrony dla artylerzystów i dział. Amunicję na górę podawano z podziemi fortu przy pomocy wind amunicyjnych zainstalowanych w schronach.

Twierdza Poznań
Niewiele wind amunicyjnych przetrwało w dobrym stanie.

Twierdza Poznań
Kaponiera w narożniku fortu uzbrojona była w cztery działka przeciwszturmowe i wyposażona w reflektor (umieszczony w mniejszym otworze nieco z boku strzelnicy).

Twierdza Poznań
Forty nieustannie modernizowano, zwiększając ich bezpieczeństwo: okna zamurowywano, a wejścia osłaniano betonowymi zasłonami.

Twierdza Poznań
Kaponiera osłaniająca blok wejściowy i fosę z tyłu fortu. Strzelnice przeznaczone były do prowadzenia ognia przez strzelców. Większa strzelnica na osi ma charakterystyczne schodkowe ukształtowanie, zapobiegające powstawaniu rykoszetów.

Twierdza Poznań
Wnętrze kaponiery.

Tablice informacyjne Poznańskiego Szlaku Fortecznego sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. Szlak został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.

Opracowanie, rysunki, zdjęcia: Mariusz Wojciechowski, Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Wojciech Waraczyński.
© 2015 M. Wojciechowski, J. Biesiadka, A. Gawlak, Pracownia JB72, Autorzy OpenStreetMap.

Poznań