Poznański Szlak Forteczny

Fort pośredni Va Bonin

LEWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Elementy twierdzy fortowej

PRAWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, prosimy o kontakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl


Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat – ich historia sięga czasów średniowiecza. W pierwszej połowie XIX wieku powstała potężna twierdza poligonalna. Później, po zjednoczeniu Niemiec, umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876–1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I – IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887–1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.


Forty pośrednie nowego typu miały narys trapezowy. Ich zadaniem było wspomaganie obrony obszaru między fortami głównymi, dlatego na głównym wale miały stanowiska tylko dla kilku lekkich dział. Jednokondygnacyjne koszary zostały rozdzielone na dwa bloki: jeden znajdował się pod wałem, a drugi w części tylnej (mieścił główny wjazd, bramę i most zwodzony). Fort był otoczony fosą głęboką na 6 m i szeroką na 9 m, chronioną przez broń przeciwszturmową umieszczoną w kaponierach w narożnikach czołowych oraz przy koszarach. Na styku czoła i barków umieszczono nowoczesne kaponiery, tzw. rewersowe. Najważniejsze budowle w forcie były połączone podziemnymi korytarzami.


Fort Va zbudowano w latach ok. 1887–1890. Kaponiery rewersowe były połączone z koszarami przejściem podziemnym pod fosą. Fort był modernizowany aż do wybuchu I wojny światowej: na przykład wewnątrz zbudowano charakterystyczny żelazny zbiornik na wodę, a na drodze krytej podwójną wartownię. W 1939 roku na wale fortu zbudowano trzy niewielkie schrony obserwacyjno-bojowe; z tego okresu zachowały się też cenne inskrypcje na ścianach. W czasie II wojny światowej zniszczeniu uległa niewielka część elementów murowanych, mimo tego fort można uznać za dość dobrze zachowany.

Twierdza Poznań
Fort na współczesnym planie Poznania.

Na terenie obiektu znajduje się trasa turystyczna, zwiedzanie wnętrza tylko pod opieką przewodnika. Obiekt częściowo wysadzony, potencjalnie niebezpieczny. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.



Twierdza Poznań
Fort na początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku, po ukończeniu budowy.

Twierdza Poznań
Jeden ze schronów na wale: miejsce, gdzie artylerzyści mogli ukryć się i schować działo. Wnęki w ścianie to schowki na amunicję podawaną na stanowiska.

Twierdza Poznań
Schrony wałowe połączone są schodami z blokiem koszarowym.

Twierdza Poznań
Ściana głównego bloku koszarowego wychodząca na dziedziniec fortu.

Twierdza Poznań
Kaponiera osłaniająca blok wejściowy i fosę z tyłu fortu.

Twierdza Poznań
Bez komentarza: Na pamiątkę ostatnich dni spokoju wpisuje się Strzelec Łysiak Józef z 58 p.p. [pułku piechoty] Poznań zamieszkały w Buku Rynek 11. Poznań dnia 30 sierpnia 1939 roku.

Twierdza Poznań
Kaponiera w przeciwskarpie osłaniała dwa odcinki fosy: przed czołem oraz barkiem – uzbrojona była w cztery działka. Dostępna była przez poternę (podziemny korytarz) pod fosą; drzwi pośrodku pełniły rolę wyjścia awaryjnego. Przed ścianami mieścił się rów o głębokości 1,2 metra.

Twierdza Poznań
Kaponiera w narożniku fosy była uzbrojona w cztery pięciolufowe działka rewolwerowe kalibru 3,7 cm, wyprodukowane w zakładach Hermanna Grusona w Magdeburgu. Działko montowane było na ścianie przed otworem strzelnicy, przy pomocy trzech śrub. Oczywiście nie zachowało się żadne – powyżej wykorzystano zdjęcie działka eksponowanego w Koblencji w forcie Ehrenbreitstein.

Tablice informacyjne Poznańskiego Szlaku Fortecznego sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. Szlak został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.

Opracowanie, rysunki, zdjęcia: Mariusz Wojciechowski, Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Wojciech Waraczyński.
© 2015 M. Wojciechowski, J. Biesiadka, A. Gawlak, Pracownia JB72, Autorzy OpenStreetMap.

Poznań