Poznański Szlak Forteczny

Fort główny VI Tietzen

LEWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Elementy twierdzy fortowej

PRAWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, prosimy o kontakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl


Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat – ich historia sięga czasów średniowiecza. W pierwszej połowie XIX wieku powstała potężna twierdza poligonalna. Później, po zjednoczeniu Niemiec, umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876–1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I – IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887–1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.


Forty główne miały narys sześcioboczny. Ich głównym zadaniem było prowadzenie walki artyleryjskiej z przeciwnikiem oraz zapewnienie schronienia własnym siłom. Najważniejszą częścią fortu był ziemny wał artyleryjski, na którym mieściły się stanowiska dla ciężkich dział do walki dalekiej i dla lekkich dział do osłony międzypól oraz murowane schronienia dla dział i artylerzystów. Podziemne kazamaty pod wałem dawały schronienie dla załogi oraz dla amunicji i prochu. W tylnej części fortu umieszczono dwukondygnacyjne koszary dla załogi oraz główny wjazd z bramą i mostem zwodzonym. Fort był otoczony fosą głęboką na 6 m i szeroką na 9 m, chronioną za pomocą lekkich dział i karabinów strzelających z kaponier w narożnikach czołowych i barkowych oraz w koszarach. Najważniejsze budowle w forcie były połączone podziemnymi korytarzami.


Fort VI zbudowano w latach 1879–1883. Wyposażono go w długi wał piechoty na całej długości czoła. W 1885 roku po obu stronach zbudowano ziemne baterie artyleryjskie ze schronami amunicyjnymi. W latach 1887–1890 fort poddano gruntownej modernizacji: wzmocniono mury, kaponierę czołową przebudowano na nowoczesną rewersową i połączono ją z koszarami przejściem pod fosą. Pośrodku wału zbudowano pancerne stanowisko obserwacyjne artylerii typu P.B.St.87. Baterie sprzężone przebudowano według nowych standardów. Pomniejsze modernizacje wykonywano aż do wybuchu I wojny światowej. W 1939 roku na wale zbudowano dwa betonowe schrony obserwacyjno-bojowe.

Twierdza Poznań
Fort na współczesnym planie Poznania.

Po wojnie fort był użytkowany przez wojsko. Należy do najlepiej zachowanych, wraz z licznymi elementami oryginalnego wyposażenia. Obiekt jest zagospodarowany, zwiedzanie wnętrza tylko za zgodą zarządcy. Część budowli jest uszkodzona i opuszczona, potencjalnie niebezpieczna. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.



Twierdza Poznań
Fort w 1887 roku, po rozebraniu kaponiery skarpowej na osi i budowie kaponiery rewersowej w przeciwskarpie (murze zewnętrznym) fosy.

Twierdza Poznań
W schronach na wale artylerzyści ukrywali sie przed ostrzałem oraz chowali w nich działa. Wnęki po bokach służyły do przechowywania amunicji podawanej na stanowiska: miały stosowne półki i były zamykane.

Twierdza Poznań
Pancerne stanowiska obserwacyjne (P.B.St.87) zainstalowane zostały w latach 1888–1889 na trzech poznańskich fortach (IV, V i VI). Zachowało się tylko na forcie VI – pozostałe dwa forty są zrujnowane. Strop kazamaty był wykonany z żelaza zlewnego, a solidny przedpancerz – z żeliwa utwardzanego. Dwaj obserwatorzy ułatwiali kierowanie ogniem artylerii.

Twierdza Poznań
Schody do pancernego stanowiska obserwacyjnego P.B.St.87.

Twierdza Poznań
Wnętrze pancernego stanowiska obserwacyjnego P.B.St.87.

Twierdza Poznań
Pancerne stanowisko obserwacyjne P.B.St.87 z zewnątrz.

Twierdza Poznań
Koszary szyjowe fortu były dwukondygnacyjne; stały most nad fosą wspierał się na jednym filarze, a w sieni mieścił się most zwodzony o przemyślnej konstrukcji, doskonale wyważony i prosty w obsłudze.

Twierdza Poznań
Cechą narysu (planu) fortów głównych było specyficzne ukształtowanie koszar szyjowych (w części tylnej fortu): cofnięcie części środkowej sprawiło, że kazamaty osłaniające fosę można było umieścić w załamaniach koszar i zrezygnować z wystającej (i przez to narażonej na zniszczenie) kaponiery.

Twierdza Poznań
Fosa przed wałem głównym fortu osłaniana była przez trzy kaponiery: jedną na osi (dwustronną) oraz dwie na narożnikach. Kaponiera to budowla umieszczona w fosie, przeznaczona do jej obrony.

Twierdza Poznań
Widok ze strzelnicy kaponiery na prawy odcinek fosy.

Tablice informacyjne Poznańskiego Szlaku Fortecznego sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. Szlak został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.

Opracowanie, rysunki, zdjęcia: Mariusz Wojciechowski, Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Wojciech Waraczyński.
© 2015 M. Wojciechowski, J. Biesiadka, A. Gawlak, Pracownia JB72, Autorzy OpenStreetMap.

Poznań