Poznański Szlak Forteczny

Fort główny IX Bruünneck

LEWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Elementy twierdzy fortowej

PRAWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, prosimy o kontakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl


Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat – ich historia sięga czasów średniowiecza. W pierwszej połowie XIX wieku powstała potężna twierdza poligonalna. Później, po zjednoczeniu Niemiec, umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876–1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I – IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887–1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.


Forty główne miały narys sześcioboczny. Ich głównym zadaniem było prowadzenie walki artyleryjskiej z przeciwnikiem oraz zapewnienie schronienia własnym siłom. Najważniejszą częścią fortu był ziemny wał artyleryjski, na którym mieściły się stanowiska dla ciężkich dział do walki dalekiej i dla lekkich dział do osłony międzypól oraz murowane schronienia dla dział i artylerzystów. Podziemne kazamaty pod wałem dawały schronienie dla załogi oraz dla amunicji i prochu. W tylnej części fortu umieszczono dwukondygnacyjne koszary dla załogi oraz główny wjazd z bramą i mostem zwodzonym. Fort był otoczony fosą głęboką na 6 m i szeroką na 9 m, chronioną za pomocą lekkich dział i karabinów strzelających z kaponier w narożnikach czołowych i barkowych oraz w koszarach. Najważniejsze budowle w forcie były połączone podziemnymi korytarzami.


Fort IX zbudowano w latach 1876–1880. W 1881 roku na forcie wybudowano dwa murowane stanowiska dla armat pierścieniowych 15 cm. Nie zbudowano typowego dla większości fortów głównych krótkiego wału piechoty. W latach 1887–1890 wzmocniono mury budowli podziemnych, po obu stronach fortu dostawiono ziemne baterie artyleryjskie ze schronami amunicyjnymi. Obiekt był modernizowany aż do wybuchu I wojny światowej, kiedy powstały m.in. dwie wartownie na drodze krytej. W sierpniu 1939 roku na wale zbudowano dwa betonowe schrony obserwacyjno-bojowe. W 1944 roku zadaszono fosy i rozpoczęto w nich produkcję wojenną.

Twierdza Poznań
Fort na współczesnym planie Poznania.

Fort jest zachowany bardzo dobrze. Na terenie obiektu znajdują się magazyny. Zwiedzanie wnętrz tylko pod opieką przewodnika. Fragmenty obiektu są opuszczone i potencjalnie niebezpieczne. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.



Twierdza Poznań
Fort w 1939 roku.

Twierdza Poznań
Fort był otoczony płotem. Dodatkowymi przeszkodami były zapory z drutu kolczastego na przedstoku (wokół fortu).

Twierdza Poznań
Metalowe części rzadko kiedy opierają się upływowi czasu, choć częściej padają ofiarą ludzi.

Twierdza Poznań
Koszary szyjowe fortu były dwukondygnacyjne; stały most nad fosą wspierał się na jednym filarze, a w sieni mieścił się most zwodzony o przemyślnej konstrukcji, doskonale wyważony i prosty w obsłudze.

Twierdza Poznań
W 1944 roku fosa została zadaszona, gdy fort przygotowywano do produkcji wojennej.

Tablice informacyjne Poznańskiego Szlaku Fortecznego sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. Szlak został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.

Opracowanie, rysunki, zdjęcia: Mariusz Wojciechowski, Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Wojciech Waraczyński.
© 2015 M. Wojciechowski, J. Biesiadka, A. Gawlak, Pracownia JB72, Autorzy OpenStreetMap.

Poznań