Poznański Szlak Forteczny

Fort pośredni IXa Witzleben

LEWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Elementy twierdzy fortowej

PRAWY BRZEG WARTY

Obiekty twierdzy poligonalnej

Obiekty twierdzy fortowej

Jeśli zauważysz dewastację lub niepokojące zjawiska na terenie obiektu zabytkowego, prosimy o kontakt: tel. 61 878 45 14 lub e-mail fortyfikacje@um.poznan.pl


Poznańskie fortyfikacje istnieją już ponad 1000 lat – ich historia sięga czasów średniowiecza. W pierwszej połowie XIX wieku powstała potężna twierdza poligonalna. Później, po zjednoczeniu Niemiec, umocnienia rozbudowano w nowoczesnym systemie fortowym. W latach 1876–1886 wokół miasta zbudowano 9 fortów głównych (nr I – IX) i 3 mniejsze forty pośrednie (IVa, VIa i IXa). W latach 1887–1890 pierścień fortyfikacji rozbudowano o kolejne 6 fortów pośrednich nowego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa i VIIIa) oraz kilkadziesiąt schronów dla piechoty, dla artylerzystów i do składowania amunicji. Fortyfikacje były rozbudowywane i modernizowane aż do wybuchu I wojny światowej i w końcu stworzyły skomplikowany system umocnień, zajmujący ogromny obszar o średnicy prawie dziesięciu kilometrów.


Forty pośrednie miały narys trapezowy. Ich zadaniem było wspomaganie obrony obszaru między fortami głównymi, dlatego na głównym wale miały stanowiska tylko dla kilku lekkich dział. W tylnej części znajdowały się jednokondygnacyjne koszary oraz główny wjazd z bramą i mostem zwodzonym. Fort był otoczony fosą głęboką na 6 m i szeroką na 9 m, chronioną przez broń przeciwszturmową umieszczoną w kaponierach na narożnikach czołowych oraz przy koszarach. Najważniejsze budowle w forcie były połączone podziemnymi korytarzami.


Fort IXa zbudowano w latach 1877–1880. W latach 1887–1888 wzmocniono mury budowli podziemnych. Około 1892 roku na nasypie osiowym w centralnej części fortu zamontowano dwie obrotowe kopuły obserwacyjne piechoty typu W.T.90. W tym samym czasie rozebrano schrony wałowe oraz ziemne poprzecznice, a sam wał przeformowano, dostosowując go do obsadzenia wyłącznie przez piechotę. Na dziedzińcach zbudowano kilka nowych schronów dla załogi, a w 1914 roku także wartownię na drodze krytej. W 1939 roku na lewym barku postawiono betonowy schron obserwacyjno-bojowy. W czasie okupacji zniesiono prawy bark wraz z odcinkiem fosy.


Jest to jedyny w Poznaniu niezrujnowany fort pośredni starego typu.

Twierdza Poznań
Fort na współczesnym planie Poznania.

Obiekt jest częściowo zagospodarowany. Zwiedzanie wnętrz tylko za zgodą zarządcy. Fragmenty obiektu są opuszczone i potencjalnie niebezpieczne. Osobom bez doświadczenia w turystyce fortecznej zalecane jest skorzystanie z pomocy przewodnika.



Twierdza Poznań
Pierwotny wyglądu fortu na początku lat osiemdziesiątych XIX wieku, po ukończeniu budowy.

Twierdza Poznań
Fort był otoczony płotem. Dodatkowymi przeszkodami były zapory z drutu kolczastego na przedstoku (wokół fortu).

Twierdza Poznań
W zewnętrznych murach oporowych fosy budowano poprzeczne, sklepione, puste komory ceglane, co zapewniało wiekszą odporność na bombardowanie.

Twierdza Poznań
Kaponiera to budowla umieszczona w fosie i przeznaczona do jej obrony.

Twierdza Poznań
Z powodu rosnącej siły artylerii ceglane mury wzmacniano warstwą żwirobetonu układaną na amortyzującej poduszce powietrznej, a wejścia osłaniano nadstawkami granitowymi.

Twierdza Poznań
Rzadko kiedy datowanie budowy fortu jest takie łatwe: Erbaut 1877–80, Verstärkt 1887–88.

Twierdza Poznań
Wejście do jednego ze schronów: im mniejsze, tym trudniej trafić w nie pociskiem.

Tablice informacyjne Poznańskiego Szlaku Fortecznego sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. Szlak został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania.

Opracowanie, rysunki, zdjęcia: Mariusz Wojciechowski, Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Wojciech Waraczyński.
© 2015 M. Wojciechowski, J. Biesiadka, A. Gawlak, Pracownia JB72, Autorzy OpenStreetMap.

Poznań